MÜKEMMELİYETÇİLİK: YÜKSEK STANDARTLAR MI, SESSİZ BİR BASKI MI?

Elinden gelenin en iyisini yapmak çoğu zaman değerli bir özellik olarak görülür.

Ancak bu “en iyiyi yapma” çabası, hata yapma korkusuyla, sürekli kendini eleştirmeyle ve hiçbir şeyin yeterli gelmemesiyle birleştiğinde, kişiyi içten içe yoran bir döngüye dönüşebilir.

Bu noktada karşımıza çıkan kavram mükemmeliyetçiliktir.

Mükemmeliyetçilik Nedir?

Mükemmeliyetçilik, kişinin kendisi veya başkaları için gerçekçi olmayan derecede yüksek standartlar belirlemesi ve bu standartlara ulaşamadığında yoğun bir yetersizlik duygusu yaşamasıdır.

Psikoloji literatüründe mükemmeliyetçilik farklı boyutlarıyla ele alınır:

• Kendine yönelik,

• Başkalarına yönelik

• Toplumsal beklentilere bağlı

Her mükemmeliyetçilik türü işlevsel değildir. Bazı durumlarda motive edici olabilirken, çoğu zaman kaygı, erteleme ve tükenmişlik ile birlikte görülür.

Mükemmeliyetçiliğin Yaygın Belirtileri

o Hata yapmaya karşı yoğun korku

o Sürekli kendini eleştirme

o “Ya yeterince iyi değilse?” düşüncesi

o Başarıyı küçümseme, hataları büyütme

o İşleri bitirmekte zorlanma veya erteleme

o Dinlenirken bile suçluluk hissetme

Araştırmalar, mükemmeliyetçiliğin kaygı bozuklukları, depresyon ve düşük öz-şefkat ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

Mükemmeliyetçilik Neden Gelişir?

Mükemmeliyetçilik çoğu zaman öğrenilmiş bir tutumdur.

Çocuklukta sevginin, onayın ya da kabulün başarıya bağlı olduğu mesajını alan bireyler, “değerli olmak için kusursuz olmalıyım” inancını geliştirebilir.

Ayrıca:

• Eleştirel ebeveyn tutumları

• Yüksek beklentili çevre

• Toplumsal başarı vurgusu mükemmeliyetçi düşünce yapısını besleyebilir.

Mükemmeliyetçilik Neden Yorar?

Mükemmeliyetçi zihin için “yeterli” diye bir nokta yoktur.

Bir hedefe ulaşıldığında kısa süreli bir rahatlama olur; ardından yeni ve daha zorlayıcı bir hedef belirir.

Bu da kişiyi sürekli tetikte tutar ve zihinsel yorgunluğa neden olur.

Zamanla kişi, hata yapma ihtimalinden kaçınmak için hiç başlamamayı tercih edebilir.

Bir süre sonra kişi, başarısız olmamak için hiç başlamamayı seçebilir. Bu noktada mükemmeliyetçilik, üretkenliği değil; kaçınmayı besler.

Mükemmeliyetçilikle Daha Sağlıklı Bir İlişki Kurmak

Amaç, mükemmeliyetçiliği tamamen ortadan kaldırmak değil; daha esnek hâle getirmektir.

Destekleyici adımlar:

o “Yeterince iyi” kavramını tanımlamak

o Siyah-beyaz düşünceleri fark etmek

o Kendinle konuşma dilini yumuşatmak

o Hata yapmayı öğrenme sürecinin parçası olarak görmek

o Öz-şefkat geliştirmek

➢ Mükemmel olmak zorunda değilsiniz.

➢ Değerli olmak için kusursuz olmanız gerekmez.

➢ Bazen gelişim, “daha iyi” olmaktan değil, kendinize daha anlayışlı yaklaşmaktan başlar.

Yazar: Psikolog Emine Rumeysa Özcan